Vioolbouw workshop

Afgelopen dagen heb ik de kans gekregen om een 3-daagse workshop voor viooldocenten te volgen in Luby (Tsjechië) door de vioolbouwers en strijkstokkenmakers aldaar. Dit zijn de vioolbouwers die de mooie violen maken die ik in mijn winkel aanbied en waar de winkel inmiddels goed bekend om staat. Een klein team van goed opgeleide bouwers maakt met de hand deze prachtig klinkende instrumenten. Klik hier om ze te bekijken en beluisteren.

2016-06-09 11.05.17Ik keek erg uit naar de workshop, want afgelopen maanden zijn enorm druk geweest met leerlingen, concerten, klanten, het schrijven van mijn boek en maken van mijn online programma Sensational Scales en al het achtergrondwerk dat niemand ziet. Ik werd zeven dagen per week van ’s ochtends tot ’s avonds geleefd. Ik was erg toe aan een andere omgeving en het opnemen van interessante nieuwe informatie in plaats van geven, geven en geven.

Heenreis

Als voorbereiding op de workshop moest ik een aantal violen meenemen waaraan kleine reparaties of afstellingen gedaan zouden moeten worden. Zo vertrok ik donderdagochtend om acht uur met zes violen in de auto richting Tsjechië. Het was even wennen voor mij, want ik heb nog nooit in mijn eentje een wat langere reis gemaakt. De reis verliep ontspannen. Het weer was prachtig, ik had een mooi luisterboek en wat podcasts gedownload en het was rustig op de weg. Klik hier voor meer ‘on the road’ foto’s en verhalen op Twitter.

2016-06-09 16.47.46Om half vijf kwam ik al aan in Kopanina, het kleine dorpje waar ik in een hotel zou verblijven en waar ook de workshop zou plaatsvinden. Het is een mooi landelijk hotel in een rustige landelijke omgeving. Het heet Hotel u Spejcharu en ik kan het zeker aanbevelen als je houdt van een rustige vakantie. Er was genoeg wellness, maar het programma in de dagen dat ik er was was zo volgepland, dat ik geen gelegenheid heb gehad dit uit te proberen.

2016-06-09 17.18.25Ondanks de ontspannen reis was ik toch wat moe en toe aan frisse lucht. Ik ging lekker op het terras zitten en klapte mijn laptop open om wat e-mails te beantwoorden… want de zaak gaat altijd door (weliswaar in prima omstandigheden met een biertje erbij). Daarna bestelde ik eten en heb ik nog een tijd op het terras zitten lezen.

2016-06-09 20.08.51Toen ik weer wat energie had opgedaan besloot ik een rondje te gaan wandelen. De omgeving en het weer waren prachtig (zie meer foto’s op Facebook, klik hier). 2016-06-09 20.03.47Ineens was ik helemaal los van alle dagelijkse sleur die ik in Nederland had achtergelaten.

Het product ‘viool’

De volgende ochtend had ik net tijd om te ontbijten voordat ik naar de bouwers ging. De eigenaar ging een aantal dingen uitleggen over standaard maten van vioolbouw, waarom er standaarden zijn en hoe je een viool checkt op een goede speelbaarheid, afstelling en kwaliteit van bouw. Hij begon met zijn bedrijfsfilosofie: ‘Ik wil niet een product verkopen, geen viool zoals je ook een boormachine kunt verkopen, maar ik wil de dienst leveren dat iemand met veel plezier en een mooie klank goed kan (leren) vioolspelen. Vioolspelen is het doel en dat is waar wij mensen bij helpen, niet het leveren van het product dat ‘viool’ heet.’ In die zin kunnen we het goed met elkaar vinden.

2016-06-10 08.31.29Je kunt immers van alles verkopen als het product ‘viool’. Toen ging het over slecht afgestelde instrumenten. Als je een auto koopt en je stuurt naar links, gaat de auto naar links… of het nu een Dacia of een Mercedes is, bepaalde standaarden zijn er bij iedere nieuwe auto. Helaas werkt dat bij violen anders: goedkope Chinese instrumenten zijn vaak niet goed te stemmen en niet goed te spelen… laat staan goed klinken. Iemand zou er niet fatsoenlijk op viool kunnen leren spelen en de ‘viool’ verpest hun plezier en hun beeld van het vioolspelen.

Mag je zoiets dan eigenlijk wel verkopen als ‘viool’, als het niet doet wat een viool moet kunnen doen? Als Europese producent van handgemaakte instrumenten hebben ze best wel last van de Chinese goedkope fabrieksviolen. Waar zouden al die honderden en duizenden violen (of violin shaped objects, haha!) die via grote webshops worden verkocht eigenlijk eindigen?

‘Maar het is maar voor een beginner’ hoor je dan vaak. Juist een beginner heeft een instrument nodig dat het goed doet. Juist bij een beginner is de motivatie nog pril. Het is zo belangrijk dat je een prachtige klank ervaart als je eindelijk wat dingen goed doet. 

De rest van de dag was wat meer technisch: waarom zijn er bepaalde standaarden, hoe meet je een viool helemaal door, hoe beoordeel je de kwaliteit van het hout, wat bepaalt de klank en bespeelbaarheid, hoe blijft een viool in goede staat, wat voor afstellingen zijn er periodiek nodig? Met sommige dingen was ik bekend, maar andere dingen waren nieuw voor mij en zeer nuttig in mijn winkel. Twee van mijn instrumenten werden al gerepareerd.

Cheb

2016-06-10 19.53.22 HDR’s Avonds ben ik Cheb geweest waar een kerkennacht was: alle kerken waren open en ontvingen bezoekers. Het is een mooie historische stad om te bekijken.

2016-06-10 20.40.55Ook is in Cheb een school gevestigd voor vioolbouwers. Hier worden nog steeds vioolbouwers opgeleid.

De avond sloten we af met cocktails op het terras… maar voor mij een milkshake, want je mag geen druppel op achter het stuur in Tsjechië.

Strijkstokkenmakers

De volgende dag begon bij de strijkstokkenmakers van Atelier Saldo, waar ik strijkstokken inkoop. Hier liet meneer Odlas zien hoe hij een strijkstok opnieuw behaart. Ik heb de hele demonstratie voor jullie gefilmd. Als je aan wat ontspanning toe bent, neem dan absoluut de tijd om het filmpje te kijken. Het is zeer meditatief:

Klik hier om op Facebook meer foto’s te zien van het strijkstok atelier.

Vioolbouw workshop

2016-06-11 09.25.39Na het bezoek aan de strijkstokkenmakers gingen we naar het atelier van Akord Kvint. Ons groepje bestond uit acht Tsjechische viooldocenten en ik, de enige buitenlander. Ik werd samen met een viooldocent en directeur van een grote muziekschool in Moravië gekoppeld aan een vioolbouwer. Hier gingen we samen met de bouwer de violen repareren die we hadden meegebracht. 

2016-06-11 09.32.24Hoewel ik dagelijks met violen werk, blijf ik me verwonderen wat een enorm complex en uitgedacht ding het toch is. Elk klein onderdeel is belangrijk. Alles moet met elkaar samenwerken. Alles heeft invloed op de klank. Alles moet met de hand helemaal op maat met veel passen en meten op elkaar afgesteld worden. Elke viool is weer anders. Elk minuscuul detail doet ertoe. Exploderen in het kleine. Het bouwen van een viool is in zoveel opzichten gelijk aan het bespelen ervan.

2016-06-11 14.16.45Zowel mijn workshop partner als ik zijn behalve viooldocent ook een ‘manager’: altijd veel te veel te doen, alles komt op je schouders, iedereen vraagt alles aan aan je… in mijn geval de verantwoordelijkheid als ondernemer met een klein team, in zijn geval de verantwoordelijkheid van het leiden van een team van tientallen docenten en personeel. ‘Soms zou ik gewoon alleen maar willen lesgeven in een klein dorp’ verzuchtte hij.

2016-06-11 09.21.53We fantaseerden erover hoe het zou moeten zijn om in het atelier als vioolbouwer te werken: elke dag op een vaste tijd beginnen en eindigen, elke dag de vaste werkzaamheden… geduldig sleutelen aan violen. Gelijk erna bedachten we dat het waarschijnlijk wat minder romantisch was dan het toen even leek: hard werken, je focus behouden en veel van hetzelfde. Oh, en we zouden veel mislukte kammen het raam uit gooien.

Samen met de bouwer (uuh, nou ja, de bouwer deed het en ik keek toe en mocht zo nu en dan iets vasthouden) hebben we de laatste vier violen gerepareerd en ook de viool van mijn workshop partner kreeg een grote opknapbeurt.

Op de foto rechts zie je het beeld van de vioolbouwer in Luby.

Lezingen

2016-06-11 15.41.30Eenmaal terug in het hotel kregen we een lezing over snaren. Hier werd verteld hoe vioolsnaren zich ontwikkeld hebben, welke materialen belangrijk zijn, welke snaren wanneer te gebruiken, wat wel en niet aan snaren kan liggen en hoe de afstelling van je viool kan bijdragen aan het levensduur van je snaren. Ook werd verteld hoe dat dan weer verschilt van snaren voor cello en contrabas. Daarna waren er twee korte lezingen over vioolmethodiek in Finland en in het algemeen. Die laatste heb ik niet bijgewoond, omdat ik al de eerste dag enigszins ziek was en het uurtje heb gebruikt om even bij te komen op mijn hotelkamer.

Concert

2016-06-11 20.36.48Het vioolbouw atelier Akord Kvint bestaat 25 jaar en dat was de gelegenheid van de workshop, maar ook van het feest ’s avonds. We kregen een concert van twee zeer getalenteerde piepjonge vioolvirtuozen en van het Epoque Quartet. Het laatste is een van de beste strijkkwartetten in Tsjechië. Behalve dat ze klassiek repertoire, waaronder Richter, Dvorak en Barber, uitstekend en muzikaal konden vertolken, speelden ze ook tango en jazz muziek zeer goed.

Certificaat

2016-06-13 09.09.46Op zondagochtend kregen alle deelnemers als afsluiting een certificaat. Voor mij werd een speciaal certificaat uitgereikt in het Engels: eentje voor mijn bedrijf en eentje voor mezelf.

Na de afgelopen dagen ben ik extra blij om mezelf geautoriseerd distributeur en gecertificeerd ‘sales and services’ persoon te mogen noemen. Niet alleen zijn de instrumenten die hier gemaakt worden van hoge kwaliteit en met een prachtige klank, maar komen ze van een atelier met vriendelijke mensen die oprecht geven om musici, de standaarden in de markt wil verhogen en hele mooie dingen willen maken.

Terugreis en wat gedachtes…

De workshop eindigde met een bezoek aan het muziekinstrumenten museum in Markneukirchen. Ik ben niet mee geweest, want ik voelde me grieperig en keek op tegen de reis naar huis. Met enige weemoed reed ik terug. De omgeving was prachtig, alle mensen waren zo ontzettend vriendelijk, de workshops waren enorm leerzaam en interessant, het was meditatief om de bouwers aan het werk te zien, de dagen waren goed verzorgd en ik was echt even losgekomen van mijn dagelijkse realiteit.

In de auto op de weg terug dacht ik na over mijn vak als violist/docent en hun vak als bouwer. Zou dit altijd blijven bestaan, deze ambacht? Willen mensen nog wel iets beheersen waarvoor je zo ontzettend veel jaren zoveel uren voor moet draaien? Is het nog wel bevredigend om weinig resultaat voor veel werk te krijgen? We kunnen immers alles krijgen met een druk op de knop.

Sprekend met de viooldocenten blijkt het steeds moeilijker om kinderen goed viool te leren spelen: veel studeren niet, hebben te veel andere dingen te doen, geven het snel op, verwachten (inclusief ouders) dat ze het wel in de les leren… en het moet natuurlijk ‘leuk’ zijn, wat viool leren spelen nu eenmaal niet altijd is. Er zijn nauwelijks meer leerlingen zoals ‘wij vroeger’ (oma-vertelt-alarm!): haast dagelijks studeren, in hoog tempo door al het klassieke repertoire heen, netjes je etudes studeren en eigenlijk niet zoveel verwachten in korte tijd, maar juist daardoor goed en mooi viool leren spelen.

Moet ik het als mijn missie zien dit te behouden: het klassieke vioolspel? Ik twijfel of ik dit moet opschrijven, gezien ik vaak genoeg de veelzijdigheid en toegankelijkheid van de viool gepromoot heb.

Zit de ware schoonheid niet in de diepgang en complexiteit van de klassieke muziek en het ‘leed’ wat je moet ondergaan om ervan te genieten? De uren studeren, het eelt op je vingers, het eindeloos blijven verbeteren van de kleinste details… zoals ook een mooie viool gebouwd wordt. Een viool die gebouwd wordt zonder het geduld, de kundigheid, het oog voor detail en de verdieping in het vak wordt slechts een sigarenkistje of ‘violin shaped object’: een product dat snel in elkaar wordt gedraaid om ergens op te lijken zonder er moeite voor te doen.

We worden dagelijks haast continu gebombardeerd met popmuziek. Het is continu aanwezig op de radio (ik kon in Duitsland nauwelijks een klassieke zender vinden), in winkels, op straat en bij mensen thuis. Het is een muziek ‘product’ met weinig onderlinge variatie, weinig gelaagdheid, weinig details, weinig ontwikkeling en nauwelijks artistieke, muzikale of technische hoogstaande prestaties… We worden er continue door geprogrammeerd en realiseren onszelf misschien niet eens meer in welke mate dit gebeurt.

Dit in tegenstelling tot klassieke muziek met de enorme expressie, variatie, de dynamiek, de toonvorming, de complexiteit, het ritmisch ademen, de diepgang in gevoelswerelden en uitdrukkingsmogelijkheden, de nuances, de plotselinge veranderingen in sferen en de unieke artistieke, muzikale en technische prestaties. Elke componist en zelfs elk stuk, elk deel en soms zelfs elk paar maten of één toon kan een compleet ander universum op zichzelf zijn. Elke uitvoering is dan weer een nieuwe bril om ernaar te kijken.

Het probleem met klassieke muziek is dat het in de laatste eeuw zo raar is geworden: juist de tonaliteit waarmee de componist de emotie overbrengt en de gevoelswerelden creëert, wordt losgelaten, waardoor een geluid ontstaat waar mensen geen verbinding hebben en wat ze afschrikt. Zelfs onze taal is tonaal, gezien taal voort is gekomen uit zingen. Zijn we gespannen, spreken we in onze dominant. Zijn we ontspannen en in ons element, spreken we in onze tonica. Alles in de wereld om ons heen resoneert tonaal. We hebben allemaal een natuurlijk gevoel voor muziek, letterlijk tot in onze botten.

Klassieke muziek zou enorm aan kunnen spreken, letterlijk met je kunnen resoneren, maar er moeten veel gevoelige snaren geraakt worden om het continue geluid van de popmuziek te overstemmen. De vraag is alleen of verstilling en verdieping kunnen overstemmen. Dode componisten kunnen zichzelf niet promoten. Dat moeten anderen doen in deze tijd.

Dit is mijn missie en bijdrage ‘vioolspelen’ en zoveel meer dan het product ‘viool’ of de dienst ‘vioolles’, zoals de bouwer zo mooi kon omschrijven.

Google+26
YouTube202
LinkedIn500
Instagram682
Twitter
Facebook